هدى ( ع ) وصحابه وتابعان پيامبر نيز گواه بهرهء بزرگى است كه أو از علم حديث داشته است . نگاهى به فهرست أحاديث هر مجلّد از اين مجموعه مؤيّد اين سخن است . اين بنده را اعتقاد چنانست كه بهرهء علمي كاشاني در ميان مشايخ متقدّم صوفيه چنان رفيع است كه پس از شيخ أكبر ( رض ) وفرزند خوانده عظيمش صدر الدين قونوى ( ره ) كمتر كسى در أفق اوست ودر ميان مشايخ متأخّر نيز نادر افرادى همچون فنّارى به مرتبت أو در علوم رسمي دست يافتند . از همين روست كه أو ، در مقام نقاش با علاء الدّولهء سمنانى - كه در ميان مشايخ آن روزگار از ديدگاه سياسي واجتماعي شايسته لقب « قدرتمند » است - وبه هنگام دفاع از نظريه‌اى كه مورد قبول اوست در مقابل سمنانى كه تنها از حربهء « تكفير » و « اعتقاد مشايخ » بهره مىبرد ، به استدلالهاى علمي مىپردازد و « سخن مشايخ » را تنها به عنوان مؤيّد قول خود به خدمت ميگيرد ، وچون به ظرافت ودقّت مباحث علمي طرح شده در آن واقف است ومعاصر پر آوازهء خود را قاصر از درك آن مىپندارد ، أو را فرا مىخواند تا مباحث آن نامه ومقدمات شرح فصوص وديگر آثارش بوسيلة « دانشمندان محقّق كه أصحاب فهوم ذكى باشند » براي وى تقرير وتفهيم شود « 1 » . از اين إشارات كه بگذريم ، در سخنان معاصران ، شاگردان ، وعلاقمندانش نيز به جامعيّت أو در علوم رسمي تصريح شده است . ابن الفوطي أو را « من . . . العالمين العاملين » مىخواند « 2 » ودست پرورد نامدارش قيصرى از أو بعنوان « الامام العلّامة » ياد ميكند « 3 » . عارف گرانقدر شيعي سيّد حيدر آملي نيز با ياد كرد أو بصورت « المولى الأعظم والبحر الخضم » أو را در شمار كساني همچون امام فخر رازي ، محقّق طوسي ، امام محمّد غزالى ،

--> ( 1 ) . مرحوم علامه طهراني در اين باره مىنويسد : . . . وكتاب الكاشاني يحتوى على استدلالات منطقيه في حين أنّ كلام السمناني لا يحتوى إلّا على النقل عن أستاذه انّه كان يحرّم دراسة كتب ابن العربي وانّ القول بوحدة الوجود كفر . بنگريد : الحقائق الرّاهنة في المائة الثامنة ص 113 . ( 2 ) . بنگريد : تلخيص مجمع الآداب ج 4 ص 181 . ( 3 ) . بنگريد : شرح قيصرى بر فصوص الحكم ص 4 . ومىدانيم اين دو عنوان به أسامي كساني اضافه مىشده است كه در علوم رسمي متبحر بوده‌اند ، وژرفائى در علوم صوفيان وسلوك در دو وادى علمي وعملي آنان باعث پديد آمدن چنين اوصافى نمىشده است .